Legionella może namnażać się w instalacji wodnej. Tych objawów nie lekceważ

Bakterie z rodzaju Legionella naturalnie występują w środowisku wodnym. Zagrożenie pojawia się, gdy dostaną się do instalacji i znajdą warunki sprzyjające namnażaniu (temperatura wody wynosząca około 20–50℃. zastój oraz obecność osadów i biofilmu wewnątrz rur lub urządzeń).

Zakażenie może prowadzić do legionelozy. Jej najpoważniejszą postacią jest choroba legionistów, czyli zapalenie płuc, które u osób z grup ryzyka może mieć ciężki, a nawet zagrażający życiu przebieg.

Gdzie może rozwijać się Legionella?

Naturalnym środowiskiem bakterii są jeziora, rzeki i inne zbiorniki słodkiej wody. Dla ludzi największe znaczenie mają jednak sztuczne systemy wodne, w których dochodzi do zastoju wody lub nie jest ona utrzymywana w odpowiedniej temperaturze.

Bakterie mogą namnażać się m.in. w:

• instalacjach ciepłej i zimnej wody;
• słuchawkach prysznicowych i kranach;
• wannach z hydromasażem oraz jacuzzi;
• fontannach dekoracyjnych;
• nawilżaczach i urządzeniach rozpylających wodę;
• wieżach chłodniczych dużych systemów klimatyzacyjnych;
• niektórych urządzeniach medycznych wykorzystujących wodę.

Nie każdy klimatyzator stanowi zagrożenie.Typowe urządzenia domowe i samochodowe, które nie wykorzystują wody do chłodzenia i nie wytwarzają wodnego aerozolu, nie są uznawane za źródło legionelozy.

Jak dochodzi do zakażenia?

Do zakażenia dochodzi przede wszystkim przez wdychanie aerozolu, czyli bardzo drobnych kropelek wody zawierających bakterie. Taka mgiełka może powstawać podczas korzystania z prysznica, jacuzzi, fontanny lub urządzenia rozpylającego wodę.

Zwykłe wypicie skażonej wody najczęściej nie prowadzi do zakażenia. Ryzyko pojawia się, gdy woda dostanie się do dróg oddechowych podczas zachłyśnięcia. Dotyczy to szczególnie osób mających problemy z połykaniem.

Legioneloza nie przenosi się w typowym kontakcie z chorym. Nie można się nią zarazić przez podanie ręki, przebywanie w jednym pomieszczeniu ani korzystanie ze wspólnych przedmiotów.

Objawy mogą przypominać grypę

Objawy choroby legionistów pojawiają się zwykle od dwóch do dziesięciu dni po kontakcie z bakteriami. Początkowo mogą przypominać grypę lub inną infekcję dróg oddechowych.

Najczęściej występują: wysoka gorączka i dreszcze, silne osłabienie, ból głowy i mięśni, suchy kaszel, duszność, ból w klatce piersiowej. U części chorych pojawiają się również bóle brzucha, nudności, wymioty i biegunka. Możliwe są także splątanie, zaburzenia świadomości, inne objawy neurologiczne.

Choroba legionistów i gorączka Pontiac

Zakażenie bakteriami Legionella może przyjmować dwie główne postacie.

Choroba legionistów

Jest to zapalenie płuc, które wymaga leczenia antybiotykami. W ciężkich przypadkach może prowadzić do niewydolności oddechowej, ostrego uszkodzenia nerek, sepsy i zaburzeń pracy wielu narządów. Ryzyko powikłań wzrasta, gdy rozpoznanie i rozpoczęcie właściwego leczenia są opóźnione.

Gorączka Pontiac

To łagodniejsza postać zakażenia, która przebiega bez zapalenia płuc. Przypomina grypę i może powodować gorączkę, dreszcze, ból głowy, bóle mięśni oraz ogólne osłabienie. Gorączka Pontiac zwykle ustępuje samoistnie i nie pozostawia poważnych następstw. Najczęściej nie wymaga antybiotykoterapii.

Kto jest szczególnie narażony?

Kontakt z bakterią nie oznacza, że każda osoba zachoruje. Większe ryzyko choroby legionistów i jej ciężkiego przebiegu dotyczy przede wszystkim:

• osób po 50. roku życia;
• obecnych i byłych palaczy;
• pacjentów z przewlekłymi chorobami płuc, w tym POChP;
• osób z osłabioną odpornością;
• pacjentów leczonych onkologicznie lub immunosupresyjnie;
• osób po przeszczepach;
• pacjentów z przewlekłymi chorobami nerek i innymi poważnymi schorzeniami.

Szczególnej ochrony wymagają pacjenci szpitali, mieszkańcy zakładów opiekuńczych oraz osoby starsze i wielochorobowe.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Pilnej konsultacji wymagają przede wszystkim narastająca duszność, trudności w oddychaniu, ból w klatce piersiowej, zaburzenia świadomości oraz gwałtowne pogarszanie się stanu zdrowia.

Lekarzowi warto powiedzieć o możliwym kontakcie ze skażonym aerozolem, szczególnie gdy objawy pojawiły się po pobycie w hotelu, szpitalu, sanatorium, domu opieki albo obiekcie z basenem czy jacuzzi.

Legionelozy nie można rozpoznać wyłącznie na podstawie objawów. Konieczne mogą być badania mikrobiologiczne, np. test wykrywający antygen bakterii w moczu lub badanie materiału pobranego z dróg oddechowych.

Leczy się antybiotykami

Choroba legionistów wymaga odpowiednio dobranej antybiotykoterapii. Wczesne rozpoznanie i szybkie rozpoczęcie leczenia zwiększają szanse na wyzdrowienie i zmniejszają ryzyko powikłań. Osoby z ciężkim zapaleniem płuc mogą wymagać pobytu w szpitalu, tlenoterapii, a w najpoważniejszych przypadkach leczenia na oddziale intensywnej terapii.

Nie istnieje szczepionka przeciwko legionelozie.

Jak ograniczyć ryzyko w domu?

Za bezpieczeństwo rozbudowanych instalacji odpowiadają ich właściciele i zarządcy. Użytkownicy mieszkań również mogą jednak ograniczać zastój wody i gromadzenie się osadów. Co warto robić?

• regularnie korzystać ze wszystkich kranów i pryszniców,
• po dłuższej nieobecności dokładnie przepłukać instalację,
• czyścić i odkamieniać słuchawki prysznicowe oraz perlatory,
• regularnie myć wanny z hydromasażem, nawilżacze i inne urządzenia wykorzystujące wodę,
• nie dopuszczać do długotrwałego zalegania letniej wody,
• dbać o prawidłowe działanie podgrzewaczy i zasobników.

Podczas przepłukiwania rzadko używanego prysznica najlepiej ograniczyć powstawanie aerozolu i nie stać bezpośrednio przy strumieniu wody. Samodzielne podnoszenie temperatury w instalacji lub przeprowadzanie dezynfekcji termicznej może grozić poparzeniem. W dużych budynkach takimi działaniami powinny zajmować się odpowiednio przygotowane osoby.

Ważny nadzór nad instalacjami

Najskuteczniejszą metodą zapobiegania legionelozie jest kontrolowanie rozwoju bakterii u źródła. Wymaga to właściwego projektowania instalacji, utrzymywania odpowiedniej temperatury wody, ograniczania zastojów oraz regularnego usuwania osadów i biofilmu.

Szczególnie istotny jest nadzór w szpitalach, zakładach opiekuńczych, hotelach, obiektach sportowych, budynkach wielorodzinnych. Regularne kontrole, czyszczenie, dezynfekcja i badania jakości wody pomagają ograniczyć ryzyko wystąpienia pojedynczych zachorowań oraz większych ognisk.

Legionella nie jest zagrożeniem wynikającym z samego korzystania z bieżącej wody. Ryzyko pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy bakterie namnożą się w niewłaściwie utrzymanej instalacji, a skażona woda zostanie rozpylona w postaci drobnego aerozolu.